Rehber

Namaz vakitleri nasıl hesaplanır? Güneşin açısı, yöntemler ve kıble yönü

Cem Dirman · 25 Ekim 2026 · 3 dk okuma

Vakitler neden şehirden şehre ve uygulamadan uygulamaya birkaç dakika değişir? İmsak ve yatsı açıları, ikindi vaktinin gölge hesabı ve kıble yönünün matematiği.

Vakitleri belirleyen şey: güneşin konumu

Beş vakit namazın zamanı saatle değil, güneşin gökyüzündeki konumuyla tanımlanır. Bu yüzden vakitler bulunduğun yerin enlemine, boylamına ve yılın gününe göre değişir. İstanbul ile Ankara arasında birkaç dakikalık fark olmasının sebebi budur: güneş doğuda daha erken doğar, batar.

Bir uygulama vakitleri hesaplarken önce güneşin o gün için konumunu (sapma açısı ve zaman denklemi) bulur, sonra her vakit için “güneş ufkun kaç derece altında ya da üstünde?” sorusunu çözer.

Beş vakit tek tek

• İmsak (sabah): Tan yerinin ağardığı an, yani fecr-i sâdık. Güneş henüz doğmamıştır; ufkun belirli bir açı altındadır. Bu açı yönteme göre 15° ile 19,5° arasında değişir.
• Güneş: Güneşin üst kenarının ufukta göründüğü an. Atmosferdeki kırılma nedeniyle güneş, gerçekte ufkun yaklaşık 0,83° altındayken görünür olur.
• Öğle: Güneş en yüksek noktasına (zeval) ulaştıktan hemen sonra başlar.
• İkindi: Gölge boyuna göre hesaplanır. Asr-ı evvelde bir cismin gölgesi, kendi boyu artı öğle vaktindeki gölgesine eşit olduğunda; asr-ı sânîde kendi boyunun iki katı artı öğle gölgesine eşit olduğunda başlar. Türkiye’de yayımlanan takvimlerde genellikle asr-ı evvel esas alınır.
• Akşam: Güneşin batışı.
• Yatsı: Akşamdan sonra şafak kızıllığı ya da beyazlığı kaybolduğunda. Çoğu yöntemde güneşin ufkun 15°–18° altına inmesiyle, bazı yöntemlerde akşamdan sabit bir süre sonra başlar.

Hesaplama yöntemleri neden farklı sonuç verir?

İmsak ve yatsı için kullanılan açılar, farklı kurumların gözlem ve içtihatlarına dayanır. En yaygın yöntemler şunlardır:

Aynı şehirde 15° ile 19,5° arasındaki fark, imsak vaktinde 20 dakikayı aşan farklara yol açabilir. Diyanet ayrıca hesaplanan vakitlere birkaç dakikalık temkin (ihtiyat) payı ekler; bu pay, bir şehrin farklı noktaları ve yükseklik farkları için güvenlik marjıdır. İki uygulama arasında 1–3 dakikalık farkların büyük kısmı bu paydan gelir.

Yüksek enlemlerde ne olur?

Yaz aylarında kuzey Avrupa gibi yüksek enlemlerde güneş, gece boyunca ufkun 18° altına hiç inmeyebilir. Bu durumda imsak ve yatsı açıyla bulunamaz. Uygulamalar genellikle şu kurallardan birini kullanır: gecenin ortası, gecenin yedide biri ya da açıya dayalı oran. Almanya veya Hollanda’da yaşıyorsan yaz aylarında uygulamalar arasında daha büyük farklar görmen bu yüzdendir.

Kıble yönü nasıl bulunur?

Kıble, Kâbe’ye (21,4225° K, 39,8262° D) olan en kısa yolun yönüdür. Dünya küre olduğu için bu yol düz bir çizgi değil, bir büyük daire yayıdır. Yön, kuzeyden saat yönünde ölçülen bir açıyla verilir:

kıble = atan2( sin Δλ , cos φ · tan φₖ − sin φ · cos Δλ )

Burada φ bulunduğun enlem, φₖ Kâbe’nin enlemi, Δλ iki nokta arasındaki boylam farkıdır. Birkaç örnek:

Telefon pusulası ne kadar güvenilir?

Telefonlar manyetik kuzeyi ölçer; iyi bir uygulama bunu konumuna göre gerçek kuzeye çevirir. Yine de yakındaki metal eşyalar, hoparlörler ve manyetik kılıflar sapmaya yol açabilir. Pusulayı kullanmadan önce telefonu havada “8” çizerek kalibre etmek ve masadan kaldırmak sonucu belirgin biçimde iyileştirir.